بِـسْـمِ اللهِ الـرَّحْمَنِ الـرَّحِيم
الــــــسَّـــــلاَمُ عَـــــلَـــــى
مَـهْدِيِّ الْأُمَـمِ وَ جَـامِـعِ الْـكَـلِم
وَٱلسَّلَامُ عَلی عِبادِالله
قصد و نیت اعتکاف
متن العروةالوثقی:
آیةالله العظمی سیدمحمدکاظم یزدی.
حواشی: ده مرجع عظام تقلید:
امام خمینی، خوئی، گلپایگانی، اراکی، سیستانی،
تبریزی، فاضل، مکارم، نوری، مظاهری.
متن مسأله و حواشی با اعراب
وَهُوَ اللُّبْثُ فِي الْمَسْجِدِ بِقَصْدِ الْعِبَادَةِ، بَلْ لَا يَبْعُدُ۱ كِفَايَةُ قَصْدِ التَّعَبُّدِ بِنَفْسِ اللُّبْثِ وَإِنْ لَمْ يُضَمَّ إِلَيْهِ قَصْدُ عِبَادَةٍ أُخْرَى خَارِجَةٍ عَنْهُ، لَكِنَّ الْأَحْوَطَ الْأَوَّلُ۲. وَيَصِحُّ فِي كُلِّ وَقْتٍ يَصِحُّ فِيهِ الصَّوْمُ، وَأَفْضَلُ أَوْقَاتِهِ شَهْرُ رَمَضَانَ، وَأَفْضَلُهُ الْعَشْرُ الْأَوَاخِرُ مِنْهُ. وَيَنْقَسِمُ إِلَى وَاجِبٍ۳ وَمَنْدُوبٍ؛ وَالْوَاجِبُ مِنْهُ۴ مَا وَجَبَ بِنَذْرٍ۵ أَوْ عَهْدٍ أَوْ يَمِينٍ أَوْ شَرْطٍ فِي ضِمْنِ عَقْدٍ أَوْ إِجَارَةٍ۶ أَوْ نَحْوِ ذٰلِكَ، وَإِلَّا فَفِي أَصْلِ الشَّرْعِ مُسْتَحَبٌّ. وَيَجُوزُ الْإِتْيَانُ بِهِ عَنْ نَفْسِهِ وَعَنْ غَيْرِهِ الْمَيِّتِ؛ وَفِي جَوَازِهِ نِيَابَةً عَنِ الْحَيِّ قَوْلَانِ، لَا يَبْعُدُ۷ ذٰلِكَ۸، بَلْ هُوَ الْأَقْوَى۹؛ وَلَا يَضُرُّ اشْتِرَاطُ الصَّوْمِ فِيهِ، فَإِنَّهُ تَبَعِيٌّ، فَهُوَ كَالصَّلَاةِ فِي الطَّوَافِ الَّتِي يَجُوزُ فِيهَا النِّيَابَةُ عَنِ الْحَيِّ.
۱ المکارم: بَلْ هُوَ بَعِيدٌ، لِعَدَمِ إِطْلَاقٍ يَصْلُحُ الرُّكُونُ إِلَيْهِ، بَلْ كُلُّهَا مُنْصَرِفَةٌ إِلَى مَا وُضِعَ الْمَسْجِدُ لَهُ وَهُوَ عِبَادَةُ اللَّهِ، لَا اللُّبْثُ فِي الْمَسْجِدِ مُشْتَغِلًا بِأَمْرِ دُنْيَاهُ وَمُنْغَمِرًا فِيهِ لَا يَهُمُّهُ غَيْرُهُ.
۲ الگلپایگانی: بَلِ الْأَحْوَطُ عَدَمُ الِاكْتِفَاءِ بِالْأَوَّلِ.
السیستانی: بَلِ الْأَحْوَطُ قَصْدُ التَّعَبُّدِ بِنَفْسِ اللُّبْثِ أَيْضًا.
۳ اللنکرانی: بِنَاءً عَلَى مَا ذَكَرْنَاهُ فِي النَّذْرِ وَشِبْهِهِ لَا يَكُونُ الِاعْتِكَافُ بِعُنْوَانِهِ وَاجِبًا أَصْلًا.
۴ الممظاهری: إِنَّهُ مُسْتَحَبٌّ دَائِمًا، وَلَا يَصِيرُ وَاجِبًا بِنَذْرٍ وَنَحْوِهِ، كَمَا مَرَّ كِرَارًا.
۵ الإمام الخمینی: مَرَّ الْإِشْكَالُ فِي أَمْثَالِهِ، وَالْأَمْرُ سَهْلٌ.
۶ المکارم: قَدْ مَرَّ الْكَلَامُ وَالْإِشْكَالُ فِي مُطْلَقِ الْعِبَادَاتِ الِاسْتِئْجَارِيَّةِ، مَا عَدَا الْحَجَّ.
۷ الگلپایگانی: مُشْكِلٌ.
۸ الإمام الخمینی: الْأَوْلَى الْإِتْيَانُ بِهِ رَجَاءً، بَلْ هُوَ الْأَحْوَطُ.
المکارم: لَا دَلِيلَ عَلَيْهِ يُعْتَدُّ بِهِ، فَيُؤْتَى بِهِ رَجَاءً؛ فَلَيْسَ الْإِشْكَالُ مِنْ نَاحِيَةِ اشْتِرَاطِ الصَّوْمِ، بَلْ مِنْ نَاحِيَةِ عَدَمِ الدَّلِيلِ.
السیستانی: فِيهِ إِشْكَالٌ؛ نَعَمْ، لَا بَأْسَ بِالنِّيَابَةِ عَنْهُ رَجَاءً.
۹ الاراکی: الْأَوْلَى إِتْيَانُهُ رَجَاءً.
الخوئی: فِيهِ إِشْكَالٌ، وَالْأَظْهَرُ عَدَمُ الْجَوَازِ.
اللنکرانی: لَا قُوَّةَ فِيهِ، وَالْأَحْوَطُ الْإِتْيَانُ بِهِ رَجَاءً.
التبریزی: لَا قُوَّةَ فِيهِ.
النوری: فِيهِ إِشْكَالٌ؛ نَعَمْ، لَا بَأْسَ بِهِ رَجَاءً.
ترجمه متن و حواشی آیات عظام به فارسی
اعتکاف عبارت است از ماندن در مسجد با قصد عبادت؛ بلکه بعید نیست۱ که همین قصدِ بندگی در خودِ ماندن در مسجد کفایت کند، هرچند قصد عبادت دیگری جدا از آن به آن ضمیمه نشود، ولی احتیاط بهتر آن است (که قصد عبادت دیگری نیز همراه آن باشد)۲. اعتکاف در هر زمانی که روزه در آن صحیح است، صحیح میباشد؛ و بهترین زمان آن ماه رمضان است و بهترین بخش آن، دهه آخر ماه رمضان میباشد. اعتکاف به واجب۳ و مستحب تقسیم میشود؛ اعتکاف واجب۴ آن است که به سبب نذر۵، عهد، قسم، یا شرطی ضمن عقد یا اجاره۶ و مانند آن واجب شده باشد، و در غیر این صورت، در اصلِ شریعت مستحب است. انجام اعتکاف از طرف خود انسان و نیز از طرف میّت جایز است؛ و درباره نیابت از شخص زنده دو قول وجود دارد، ولی جواز آن بعید نیست۷،۸ بلکه نظر قویتر همین است۹. و شرط بودن روزه در اعتکاف اشکالی ایجاد نمیکند، زیرا روزه امر تبعی است؛ پس اعتکاف مانند نماز طواف است که نیابت از شخص زنده در آن جایز میباشد.
۱ مکارم: بلکه این نظر بعید است؛ زیرا دلیلی با اطلاق معتبر که بتوان به آن تکیه کرد وجود ندارد، بلکه همهٔ ادله ناظر به چیزی است که مسجد برای آن بنا شده، یعنی عبادت خداوند، نه ماندن در مسجد در حالی که انسان مشغول امور دنیوی خود و غرق در آن باشد و به چیز دیگری توجه نداشته باشد.
۲ گلپایگانی: بلکه احتیاط آن است که تنها به نظر اول (قصد عبادت به نفسِ لبث) اکتفا نشود.
سیستانی: بلکه احتیاط آن است که قصد تعبّد به خودِ لُبث (ماندن در مسجد) نیز حتماً انجام گیرد.
۳ لنکرانی: بنابر آنچه ما دربارهٔ نذر و مانند آن گفتهایم، اعتکاف به عنوان خودش اصلاً واجب نمیشود.
۴ مظاهری: اعتکاف همواره مستحب است و با نذر و مانند آن واجب نمیشود، همانگونه که بارها بیان شد.
۵ امام خمینی: اشکال در موارد مشابه قبلاً بیان شده است و مسئله آسان است (یعنی سختگیری زیادی لازم نیست).
۶ مکارم: سخن و اشکال درباره تمام عبادتهای استیجاری (عبادتهایی که به نیابت و با اجرت انجام میشود) قبلاً مطرح شده است، جز در مورد حجّ.
۷ گلپایگانی: این مسئله (یعنی: نیابت اعتکاف از شخص زنده) محل اشکال است.
۸ امام خمینی: بهتر، بلکه احتیاط آن است که اعتکاف را به قصد رجاء انجام دهد.
مکارم: دلیل قابل اعتنایی بر آن وجود ندارد؛ پس به قصد رجاء انجام میشود. اشکال از جهت شرط بودن روزه نیست، بلکه از جهت نبود دلیل است.
سیستانی: در این مسئله اشکال وجود دارد؛ اما نیابت به قصد رجاء اشکالی ندارد.
۹ اراکی: بهتر آن است که اعتکاف به قصد رجاء انجام شود.
خوئی: در این مسئله اشکال وجود دارد و ظاهرتر آن است که جواز ندارد.
لنکرانی: قول به قوّت، قوی نیست و احتیاط آن است که به قصد رجاء انجام شود.
تبریزی: قوّتی در این قول وجود ندارد.
نوری: در آن اشکال است؛ ولی انجام آن به قصد رجاء اشکالی ندارد.
متن مسأله و حواشی با اعراب
وَ يُشْتَرَطُ فِي صِحَّتِهِ أُمُورٌ۱:
الأَوَّلُ: الإِيمَانُ۲، فَلَا يَصِحُّ مِنْ غَيْرِهِ.
الثَّانِي: العَقْلُ، فَلَا يَصِحُّ مِنَ المَجْنُونِ وَلَوْ أَدْوَارًا فِي دَوْرِهِ، وَلَا مِنَ السَّكْرَانِ۳ وَغَيْرِهِ مِنْ فَاقِدِي العَقْلِ.
الثَّالِثُ: نِيَّةُ القُرْبَةِ، كَمَا فِي غَيْرِهِ مِنَ العِبَادَاتِ؛ وَالتَّعْيِينُ۴ إِذَا تَعَدَّدَ وَلَوْ إِجْمَالًا. وَلَا يُعْتَبَرُ فِيهِ قَصْدُ الوَجْهِ، كَمَا فِي غَيْرِهِ مِنَ العِبَادَاتِ، وَإِنْ أَرَادَ أَنْ يَنْوِيَ الوَجْهَ فَفِي الوَاجِبِ مِنْهُ يَنْوِي الوُجُوبَ۵، وَفِي المَنْدُوبِ النَّدْبَ، وَلَا يَقْدَحُ فِي ذَلِكَ كَوْنُ اليَوْمِ الثَّالِثِ الَّذِي هُوَ جُزْءٌ مِنْهُ وَاجِبًا، لِأَنَّهُ مِنْ أَحْكَامِهِ۶، فَهُوَ نَظِيرُ النَّافِلَةِ إِذَا قُلْنَا بِوُجُوبِهَا بَعْدَ الشُّرُوعِ فِيهَا، وَلَكِنَّ الأُولَى۷ مُلَاحَظَةُ ذَلِكَ حِينَ الشُّرُوعِ فِيهِ، بَلْ تَجْدِيدُ نِيَّةِ الوُجُوبِ فِي اليَوْمِ الثَّالِثِ.
وَوَقْتُ النِّيَّةِ۸ قَبْلَ الفَجْرِ۹، وَفِي كِفَايَةِ النِّيَّةِ فِي أَوَّلِ اللَّيْلِ۱۰، كَمَا فِي صَوْمِ شَهْرِ رَمَضَانَ، إِشْكَالٌ۱۱؛ نَعَمْ، لَوْ كَانَ الشُّرُوعُ فِيهِ فِي أَوَّلِ اللَّيْلِ أَوْ فِي أَثْنَائِهِ، نَوَى فِي ذَلِكَ الوَقْتِ. وَلَوْ نَوَى الوُجُوبَ فِي المَنْدُوبِ أَوِ النَّدْبَ فِي الوَاجِبِ اشْتِبَاهًا لَمْ يَضُرَّ، إِلَّا إِذَا كَانَ عَلَى وَجْهِ التَّقْيِيدِ۱۲، لَا الِاشْتِبَاهِ فِي التَّطْبِيقِ.
۱ السيستاني: يَجْرِي فِي الشَّرْطَيْنِ الأَوَّلَيْنِ مَا تَقَدَّمَ فِي كِتَابِ الصَّوْمِ.
۲ المكارم: القَدْرُ المُتَيَقَّنُ اشْتِرَاطُ الإِيمَانِ فِي القَبُولِ، لَا الصِّحَّةِ، كَمَا مَرَّ.
النوري: عَلَى النَّحْوِ الَّذِي ذَكَرْنَاهُ فِي الصَّوْمِ؛ وَأَمَّا الإِسْلَامُ فَهُوَ شَرْطٌ فِي صِحَّتِهِ قَطْعًا.
۳ المظاهري: لَا دَلِيلَ عَلَى عَدَمِ الصِّحَّةِ مِنْهُمَا وَمِنْ غَيْرِهِمَا كَالمُغْمَى عَلَيْهِ.
۴ السيستاني: فِيمَا إِذَا تَوَقَّفَ تَطْبِيقُ مَا فِي الذِّمَّةِ عَلَيْهِ كَالْوَاجِبِ بِالإِيجَارِ وَنَحْوِهِ، دُونَ الوَاجِبِ بِالنَّذْرِ؛ فَإِنَّهُ إِذَا كَانَ بِشَرْطِ لَا عَنْ غَيْرِهِ مِنَ الوَاجِبَاتِ يَكْفِي فِيهِ عَدَمُ قَصْدِ الغَيْرِ، وَإِنْ كَانَ لَا بِشَرْطٍ عَنْهُ يَنْطَبِقُ عَلَى المَأْتِيِّ بِهِ وَإِنْ قَصَدَ الغَيْرَ.
۵ الامام الخميني: فِي المَنْذُورِ وَشِبْهِهِ لَا يَصِيرُ الوُجُوبُ وَجْهًا لَهُ، فَلَا مَعْنَى لِقَصْدِهِ، بَلْ يَقْصِدُ المَنْدُوبَ وَفَاءً لِنَذْرِهِ أَوْ عَهْدِهِ أَوْ إِجَارَتِهِ.
اللنكراني: بِنَاءً عَلَى تَعَلُّقِ الوُجُوبِ بِعُنْوَانِ الِاعْتِكَافِ، وَقَدْ مَرَّ أَنَّهُ مَمْنُوعٌ؛ وَعَلَيْهِ فَمُقْتَضَى القَاعِدَةِ بِنَاءً عَلَى اعْتِبَارِ قَصْدِ الوَجْهِ هِيَ نِيَّةُ الِاسْتِحْبَابِ، كَصَلَاةِ اللَّيْلِ إِذَا تَعَلَّقَ النَّذْرُ بِهَا.
المظاهري: لَا يَجُوزُ أَنْ يَنْوِيَ الوُجُوبَ فِي مِثْلِ المَنْذُورِ، بَلْ يَجِبُ نِيَّةُ النَّدْبِ فِيهِ أَيْضًا.
۶ السيستاني: التَّعْلِيلُ مَحَلُّ نَظَرٍ.
۷ الگلپايگاني: بَلِ الأَحْوَطُ إِنْ أَرَادَ نِيَّةَ الوَجْهِ.
۸ الامام الخميني: مَرَّ فِي نِيَّةِ الصَّوْمِ مَا هُوَ الأَقْوَى.
النوري: قَدْ تَقَدَّمَ فِي نِيَّةِ الصَّوْمِ مَا هُوَ الأَقْوَى؛ وَبَعْدَ كَوْنِ النِّيَّةِ هِيَ الدَّاعِي لَا الإِخْطَارَ، يَسْقُطُ بَعْضُ هَذِهِ التَّفْرِيعَاتِ.
۹ السيستاني: تَقَدَّمَ فِي نِيَّةِ الصَّوْمِ مَا هُوَ الأَظْهَرُ؛ وَالإِشْكَالُ الآتِي ضَعِيفٌ.
المظاهري: بَلْ إِنَّهُ كَصَوْمِ شَهْرِ رَمَضَانَ بِلَا تَفَاوُتٍ.
۱۰ المكارم: لَا إِشْكَالَ فِي جَوَازِ النِّيَّةِ مِنَ اللَّيْلِ مَعَ اسْتِمْرَارِهَا فِي كُمُونِ النَّفْسِ بِنَاءً عَلَى كَوْنِهَا الدَّاعِي، كَمَا هُوَ المُخْتَارُ.
التبريزي: لَا يَبْعُدُ كِفَايَتُهَا مَعَ عَدَمِ العُدُولِ عَنْهَا، فَلَا يَضُرُّ نَوْمُهُ بَعْدَهَا إِلَى مَا بَعْدَ طُلُوعِ الفَجْرِ.
۱۱ الگلپايگاني: إِلَّا مَعَ اسْتِمْرَارِ العَزْمِ عَلَى مُقْتَضَاهَا إِلَى طُلُوعِ الفَجْرِ، كَمَا مَرَّ فِي الصَّوْمِ.
اللنكراني: وَالظَّاهِرُ أَنَّهُ كَشَهْرِ رَمَضَانَ، وَقَدْ مَرَّ حُكْمُهُ.
۱۲ الخوئي: مَرَّ أَنَّهُ لَا أَثَرَ لِلتَّقْيِيدِ فِي أَمْثَالِ المَقَامِ.
المكارم: قَدْ عَرَفْتَ غَيْرَ مَرَّةٍ عَدَمَ الإِشْكَالِ فِي مِثْلِ هَذِهِ التَّقْيِيدَاتِ.
السيستاني: بَلْ لَا يَضُرُّ حَتَّى فِي هَذِهِ الصُّورَةِ، كَمَا مَرَّ فِي نَظَائِرِ المَقَامِ.
التبريزي: لَا يَتَحَقَّقُ التَّقْيِيدُ فِي المَقَامِ، لِأَنَّ الِاعْتِكَافَ المُحَقَّقَ لَا يَتَعَدَّدُ بِالوُجُوبِ وَالِاسْتِحْبَابِ.
المظاهري: بَلْ وَلَوْ عَلَى وَجْهِ التَّقْيِيدِ.
ترجمه متن و حواشی آیات عظام به فارسی
و در صحّت اعتکاف، اموری شرط است۱:
شرط اوّل ایمان است۲؛ بنابراین از غیرِ مؤمن صحیح نیست.
شرط دوم عقل است؛ پس از دیوانه صحیح نیست، هرچند دیوانگی او ادواری باشد و در هنگام دورهٔ جنون انجام دهد، و نیز از مست۳ و دیگر کسانی که فاقد عقلاند صحیح نخواهد بود.
شرط سوم نیّت قربت است، همانگونه که در سایر عبادات نیز چنین است؛ و نیز تعیین لازم است۴، هرگاه عمل متعدّد باشد، هرچند به صورت اجمالی.
و قصدِ «وجه» (یعنی واجب یا مستحب بودن) معتبر نیست، همانگونه که در دیگر عبادات نیز معتبر نیست.
ولی اگر بخواهد قصدِ وجه کند، در واجب آن نیت وجوب میکند۵ و در مستحب آن نیت استحباب.
و واجب بودنِ روز سوم ـ که جزئی از اعتکاف است ـ به آن آسیبی نمیزند؛ زیرا این وجوب از احکام خود اعتکاف است۶.
پس اعتکاف مانند نافلهای است که اگر بگوییم پس از شروع، واجب میشود.
ولی بهتر آن است۷ که هنگام شروع اعتکاف به این نکته توجه شود، بلکه در روز سوم نیت وجوب تجدید گردد.
و وقت نیّت۸، پیش از طلوع فجر است۹.
و در کفایت نیت در آغاز شب۱۰ ـ همانند روزه ماه رمضان ـ اشکال وجود دارد۱۱؛
ولی اگر شروع اعتکاف در اول شب یا در اثنای شب باشد، در همان زمان نیت میکند.
و اگر به اشتباه، در اعتکاف مستحب نیت وجوب کند، یا در اعتکاف واجب نیت استحباب نماید، ضرری نمیزند؛
مگر آنکه این کار به صورت «تقیید» باشد۱۲، نه اشتباه در تطبیق.
۱ سيستاني: در دو شرط اول (ایمان و عقل)، همان مطالبی جاری است که در کتاب روزه گذشت.
۲ مكارم: آنچه به طور یقین شرط است، ایمان در قبولی عمل است نه در صحّت آن، همانگونه که پیشتر گذشت.
نوري: همانگونه که در روزه بیان کردیم؛ اما اسلام، قطعاً شرط صحّت اعتکاف است.
۳ مظاهري: دلیلی بر عدم صحّت اعتکاف از این دو (مجنون و مست) و نیز از دیگران مانند بیهوش وجود ندارد.
۴ سيستاني: این در جایی است که تطبیق آنچه بر ذمّه است، متوقف بر تعیین باشد؛ مانند واجب اجارهای و مانند آن، نه واجب نذری؛ زیرا اگر نذر به صورت «به شرطِ نه از غیر آن» باشد، کافی است قصد غیر نکند؛ و اگر نذر به صورت «لابشرط از غیر» باشد، بر عمل انجامشده منطبق میشود، هرچند قصد غیر کرده باشد.
۵ امام خميني: در نذر و مانند آن، وجوب، عنوان و «وجه» عمل نمیشود؛ بنابراین قصد وجوب معنا ندارد، بلکه نیت مستحب میکند به قصد وفای به نذر یا عهد یا اجاره.
لنكراني: بنابر اینکه وجوب به عنوان اعتکاف تعلق گرفته باشد ـ که پیشتر گفتیم ممنوع است ـ
پس طبق قاعده و بر فرض اعتبار قصد وجه، نیت استحباب لازم است، مانند نماز شب وقتی که نذر به آن تعلق گرفته است.
مظاهري: جایز نیست در اعتکاف نذری نیت وجوب کند، بلکه باید در آن نیت استحباب نماید.
۶ سيستاني: این تعلیل محل تأمل و اشکال است.
۷ گلپايگاني: بلکه اگر قصد وجه داشته باشد، احتیاط آن است که به آن توجه کند.
۸ امام خميني: آنچه در نیت روزه به عنوان قول اقوی بیان شد، در اینجا نیز جاری است.
نوري: در نیت روزه، قول اقوی پیشتر بیان شد؛ و با توجه به اینکه نیت همان داعی است نه صرف خطور ذهنی، بسیاری از این فروعات ساقط میشود.
۹ سيستاني: آنچه در نیت روزه به عنوان قول اظهر گذشت، در اینجا نیز جاری است و اشکال بعدی ضعیف است.
مظاهري: بلکه اعتکاف از این جهت کاملاً مانند روزه ماه رمضان است.
۱۰ المكارم: اشکالی در جواز نیت از شب وجود ندارد، به شرط آنکه در باطن نفس استمرار داشته باشد، بنابر اینکه نیت همان داعی باشد، چنانکه نظر مختار همین است.
تبريزي: بعید نیست کفایت کند، به شرط آنکه از آن عدول نکند؛ پس خوابیدن بعد از آن تا پس از طلوع فجر ضرری نمیزند.
۱۱ گلپايگاني: مگر آنکه عزم بر مقتضای نیت تا طلوع فجر استمرار داشته باشد، همانگونه که در روزه گذشت.
لنكراني: ظاهر آن است که حکم آن مانند ماه رمضان است و حکم آن پیشتر بیان شده است.
۱۲ خوئي: پیشتر گذشت که تقیید در مانند این مقام اثری ندارد.
مكارم: بارها دانستی که در چنین تقییدهایی اشکالی وجود ندارد.
سيستاني: بلکه حتی در این فرض نیز ضرری نمیزند، همانگونه که در موارد مشابه گذشت.
تبريزي: در اینجا تقیید تحقق پیدا نمیکند؛ زیرا اعتکافِ محقق، با وجوب و استحباب متعدد نمیشود.
مظاهري: بلکه حتی اگر به صورت تقیید هم باشد، اشکالی ندارد.
الرَّابِعُ: الصَّوْمُ، فَلَا يَصِحُّ بِدُونِهِ، وَعَلَى هٰذَا فَلَا يَصِحُّ وُقُوعُهُ مِنَ الْمُسَافِرِ فِي غَيْرِ الْمَوَاضِعِ الَّتِي يَجُوزُ لَهُ الصَّوْمُ فِيهَا، وَلَا مِنَ الْحَائِضِ وَالنُّفَسَاءِ۱، وَلَا فِي الْعِيدَيْنِ، بَلْ لَوْ دَخَلَ فِيهِ قَبْلَ الْعِيدِ بِيَوْمَيْنِ لَمْ يَصِحَّ وَإِنْ كَانَ غَافِلًا حِينَ الدُّخُولِ؛ نَعَمْ، لَوْ نَوَى اعْتِكَافَ زَمَانٍ يَكُونُ الْيَوْمُ الرَّابِعُ أَوِ الْخَامِسُ مِنْهُ الْعِيدَ، فَإِنْ كَانَ عَلَى وَجْهِ التَّقْيِيدِ بِالتَّتَابُعِ لَمْ يَصِحَّ، وَإِنْ كَانَ عَلَى وَجْهِ الْإِطْلَاقِ لَا يَبْعُدُ صِحَّتُهُ۲، فَيَكُونُ الْعِيدُ فَاصِلًا۳ بَيْنَ أَيَّامِ الِاعْتِكَافِ۴.
۱ الگلپايگاني: وَأَيْضًا لَا يَجُوزُ لَهُمَا نَفْسُ الِاعْتِكَافِ، وَهُوَ اللُّبْثُ فِي الْمَسَاجِدِ.
السيستاني: كَمَا لَا يَجُوزُ لَهَا نَفْسُ اللُّبْثِ فِي الْمَسْجِدِ ذَاتًا، وَبِقَصْدِ التَّعَبُّدِ تَشْرِيعًا أَيْضًا.
۲ الخوئي: نَعَمْ، إِلَّا أَنَّ كَوْنَ مَا بَعْدَ الْعِيدِ جُزْءًا لِمَا قَبْلَهُ مَحَلُّ إِشْكَالٍ، وَالْأَحْوَطُ الْإِتْيَانُ بِهِ رَجَاءً أَوْ إِنْشَاءُ اعْتِكَافٍ جَدِيدٍ.
۳ الامام الخميني: بَعْدَ الْفَصْلِ بِالْعِيدِ لَا يَكُونُ الْمَجْمُوعُ اعْتِكَافًا وَاحِدًا، فَلَهُ اعْتِكَافُ آخَرَ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ أَوْ أَزْيَدَ بَعْدَ الْعِيدِ بِشُرُوطِهِ.
اللنكراني: الْفَصْلُ بِالْعِيدِ يَمْنَعُ عَنْ كَوْنِ الطَّرَفَيْنِ اعْتِكَافًا وَاحِدًا؛ نَعَمْ، يَكُونُ مَا بَعْدَ الْعِيدِ اعْتِكَافًا آخَرَ إِذَا كَانَ جَامِعًا لِشَرَائِطِهِ الَّتِي مِنْهَا النِّيَّةُ الْمُسْتَقِلَّةُ.
التبريزي: لَا يَصِحُّ ضَمُّ الْمُنْفَصِلِ إِلَى السَّابِقِ إِلَّا بِنَحْوِ الرَّجَاءِ؛ نَعَمْ، لَوْ كَانَ مَا بَعْدَ الْعِيدِ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ وَقَعَ اعْتِكَافًا مُسْتَقِلًّا.
النوري: بَلْ يَكُونُ مَا بَعْدَ الْعِيدِ اعْتِكَافًا آخَرَ، وَيُعْتَبَرُ فِيهِ أَنْ لَا يَكُونَ أَقَلَّ مِنْ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ.
المظاهري: بَلْ قَطْعًا.
۴ الگلپايگاني: الْفَصْلُ بَيْنَ أَيَّامِ اعْتِكَافٍ وَاحِدٍ مَحَلُّ إِشْكَالٍ، إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَا بَعْدَ الْعِيدِ اعْتِكَافًا مُسْتَقِلًّا، فَيُعْتَبَرُ فِيهِ أَنْ لَا يَكُونَ أَقَلَّ مِنْ ثَلَاثَةٍ.
المكارم: فَيَكُونُ مَا بَعْدَ الْعِيدِ اعْتِكَافًا جَدِيدًا.
السيستاني: وَيُعْتَبَرُ مَا بَعْدَ الْعِيدِ اعْتِكَافًا مُسْتَقِلًّا، فَلَابُدَّ وَأَنْ لَا يَكُونَ أَقَلَّ مِنْ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ.
چهارم: روزه؛ پس اعتکاف بدون روزه صحیح نیست. بر این اساس، اعتکاف از مسافر در غیر جاهایی که روزهگرفتن برای او جایز است، صحیح نمیباشد؛ و نیز از زن حائض و نفساء۱ صحیح نیست، و همچنین در دو عید (فطر و قربان) صحیح نمیباشد.
بلکه اگر کسی دو روز پیش از عید وارد اعتکاف شود، اعتکافش صحیح نیست، هرچند هنگام شروع غافل بوده باشد.
آری، اگر نیت کند اعتکافی را که روز چهارم یا پنجم آن عید واقع میشود، پس اگر این نیت بهصورت مقید به تتابع (پیوستگی) باشد، صحیح نیست؛ و اگر بهصورت مطلق باشد، بعید نیست که صحیح باشد۲، در این صورت عید فاصله میاندازد۳ میان روزهای اعتکاف۴.
۱ الگلپايگاني: و نیز خودِ اعتکاف برای آن دو (حائض و نفساء) جایز نیست، و اعتکاف همان درنگ و ماندن در مسجدهاست.
السيستاني: همانگونه که خودِ ماندن در مسجد برای زن حائض ذاتاً جایز نیست، ماندن به قصد عبادت نیز از باب تشریع حرام است.
۲ الخوئي: آری، جز اینکه جزئیّتِ آنچه بعد از عید است نسبت به آنچه پیش از عید بوده، محل اشکال است؛ و احتیاط آن است که آن را به قصد رجاء انجام دهد، یا اینکه اعتکافی جدید را آغاز کند.
۳ الامام الخميني: پس از فاصله افتادن بهوسیله عید، مجموعِ قبل و بعد، یک اعتکاف واحد محسوب نمیشود؛ بنابراین میتواند پس از عید اعتکافی دیگر، سه روز یا بیشتر، با شرایطش انجام دهد.
اللنكراني: فاصله افتادن به سبب عید، مانع از آن است که دو طرف، یک اعتکاف واحد باشند؛ آری، آنچه بعد از عید است، اعتکافی دیگر خواهد بود، اگر همه شرایطش را داشته باشد که از جمله آنها نیت مستقل است.
التبريزي: ضمّ کردنِ بخش جداشده به اعتکاف قبلی صحیح نیست مگر بهصورت رجاء؛ آری، اگر آنچه بعد از عید است سه روز باشد، اعتکافی مستقل واقع میشود.
النوري: بلکه آنچه بعد از عید است اعتکافی دیگر خواهد بود، و در آن معتبر است که کمتر از سه روز نباشد.
المظاهري: بلکه بهطور قطعی (فاصله میاندازد).
۴ الگلپايگاني: فاصله افتادن میان روزهای یک اعتکاف واحد محل اشکال است؛ مگر اینکه آنچه بعد از عید است اعتکافی مستقل باشد، که در این صورت معتبر است کمتر از سه روز نباشد.
المكارم: در نتیجه، آنچه بعد از عید است اعتکافی جدید خواهد بود.
السيستاني: و آنچه بعد از عید است اعتکافی مستقل بهشمار میآید؛ بنابراین باید کمتر از سه روز نباشد.
تاریخ به روزرسانی: دوشنبه, ۸ دی ۱۴۰۴
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
(1).gif)
(1)(3).jpg)
.jpg)
